vrijdag, juli 01, 2016

Teaching Hope in a Time of Turmoil...


"Lehre Hoffnung" is German for "Teach Hope"



In a time of turmoil, in a world of permanent change - for the better and for the worse - the temptation is great and understandable to loose faith in humanity. At the same time however, future generations are asking us to confirm them in their hope aspirations for a better world. According to the French philosopher Gabriel Marcel in his metaphysics of hope as adults we should "introduce the element of patience into non-acceptance" of hopeless situations (Homo Viator, Chicago, 1951, p. 39). That is quite an educational job!

How to create patience in the mindset of a young person desperately longing for change? Well, says Marcel, "a simple expression borrowed from everyday language is a help here: to take one's time. (...) "Take your time", an examiner would say, for example, to a flurried candidate. That means, do not force the personal rhythm, the proper cadence of your reflection, or even of your memory, for if you do you will spoil your chances, you will be likely to say at random the first words which come into your head. (...) From this point of view, hope means first accepting the trial as an integral part of the self, but while so doing it considers it as destined to be absorbed and transmuted by the inner workings of a certain creative process" (p. 39).

It is my honor and my pleasure to be the program chair of the Religious Education Association for our upcoming meeting in Pittsburgh on the 4-6 November, and to lead participants in ways of reflection and action as "hope generators" in religious education worldwide. We will hear from a number of outstanding scholars and speakers, as well as collaborate together in sessions that are structured to support collegial engagement. Among our speakers will be:

* Elizabeth Conde-Frazier (USA) and Reginald Nel (RSA) on “teaching and globalization”
* David Hansen (USA) and Aaron Ghiloni (AUS) on “the teacher and the world”
* Bernard Grümme (D), Daniel Moulin (SP), Mualla Selçuk (TR) and Sarah Tauber (USA) on “biographical perspectives”

vrijdag, juni 17, 2016

„Religiöse Vielfalt“ – ein Thema, das nur „für Zündstoff“ sorgen kann?

Gespräch über Abraham und die Gastfreundschaft in den Abrahamitischen Religionen (Bild: Alina Brinkmann)


Entspannt sitzt der Klassenlehrer nach den zwei intensiven Projekttagen in der abschließenden Reflexionsrunde. Er lässt die beiden Dienstage Revue passieren: Eigentlich habe er ja nicht sehr viel für Religion übrig, beginnt er. Viel mehr noch: Eigentlich wisse er gar nicht, warum man überhaupt darüber reden muss. Das macht doch nur Probleme. So ein Thema ist immer Zündstoff.
An dieser Stelle kommt dem Lehrer nun allerdings das sprichwörtliche „Aber“ über die Lippen. Nach einer kurzen Pause fährt er fort: Aber so wie er die beiden Tage erlebt hat, mit einer  Haltung geprägt von so viel Respekt, lassen sich scheinbar doch auch problematische Themen sehr gut ansprechen und diskutieren.
Das sehen auch alle anderen Teilnehmer so: Achtzehn Schüler des Projekts „Adam‘s Corner“, die im letzten Jahr als Flüchtlinge nach Dortmund kamen und zehn Studierende der katholischen Theologie an der TU Dortmund nahmen an den Projekttagen teil. „Kulturelle und weltanschauliche Vielfalt wahrnehmen und ernst nehmen“, unter diesem Motto traf sich die Gruppe am 24. Mai und 31. Mai im Dortmunder U.
Prof. Dr. Bert Roebben und ein Team aus fünf Studierenden hatten die beiden Seminartage zuvor intensiv vorbereitet. „Als Theologiestudenten wollten wir uns natürlich auch gerne mit religiösen Fragestellungen und religiöser Diversität auseinander setzen. Doch das schien erst einmal gar nicht so leicht. Aufgrund der unterschiedlichen Religionen und Kulturen haben wir auch eine gewisse Gefahr in der Thematik gesehen. Außerdem wussten wir nicht, welche Erlebnisse die Schüler aus ihren Herkunftsländern mitbringen. Daher wollten wir sehr sensibel an die Sache herangehen“, so Alina Brinkmann aus dem Organisationsteam.
Und so einigte sich die Gruppe bei der Vorbereitung darauf, am ersten Projekttag mit dem Thema „Herkunft und Kultur“ zu beginnen und die Religion zunächst ein Stück weit außen vor zu lassen.
Nach einer kurzen und herzlichen Begrüßung wurde am ersten Tag direkt an verschiedenen Stationen gearbeitet. Spätestens nachdem Prof. Dr. Roebben erklärte, dass auch er sich als Belgier als ein „Neuling in Deutschland“ sieht und das Deutsche nicht seine Muttersprache ist, war das Eis gebrochen. Die Schüler und Studierenden arbeiteten den Vormittag an vielen kreativen Stationen. Es wurden bunte Wolken zu den verschiedenen Herkunftsländern gestaltet, Gefühlsbilder gemalt und eine Live-Fotocollage erstellt. Zwischendurch wurde bei Tee aus dem Samowar und selbstgebackenen Plätzchen geplaudert. Während der Arbeit an den Stationen gab es folgende drei Regeln: 1. Ich entscheide, was ich erzähle und was nicht. 2. Respekt für dich, für mich, für alle. 3. Ich entscheide wo ich hingehe; wo ich stehenbleibe und wann ich weitergehe. Durch eigenen Freiraum und gegenseitigen Respekt entstand schnell eine vertraute und entspannte Atmosphäre, die einen wichtigen Grundstein für die weitere Arbeit bildete.
„Auch wenn das Thema Religion nicht immer ganz einfach ist, ist es umso wichtiger, darüber miteinander ins Gespräch zu kommen“ erklärt Prof. Dr. Roebben. Und somit traute sich die Gruppe am zweiten Tag auch an diese Thematik heran. Zunächst begann der Projekttag mit zwei Präsentationen. Das Organisationsteam gab wichtige Informationen zu dem Thema „Religion in Deutschland“ und berichtete über Religionsfreiheit, das Grundgesetz und den Religionsunterricht in Deutschland. Anschließend gab Prof. Dr. Roebben einige Einblicke in die Religionsdidaktik.
Dann wurde im zweiten Teil aktiv in zwei Gruppen gearbeitet. Auch hier galten wieder die drei Grundregeln des vorherigen Projekttages. So thematisierte eine Gruppe Abraham als Schlüsselfigur im Christentum und im Islam. Eine weitere Gruppe beschäftigte sich mit der Frage, was das Wort „Respekt“ eigentlich bedeutet, das an den beiden Tagen schon so häufig benutzt wurde. Beide Themen wurden von den Schülern und Studierenden auf Anhieb gut angenommen. Es entstanden offene Gesprächsrunden, in denen jeder Fragen stellen konnte. Alle gingen auf eine sehr respektvolle Art und Weise miteinander um und nahmen die Gelegenheit gerne wahr, sich über das Thema Religion auszutauschen. Die anfänglichen Befürchtungen bestätigten sich nicht – stattdessen war auch der zweite Projekttag ein voller Erfolg. Und so wurde gleich zwischen den Schülern und Studierenden ausgemacht, dass dies nicht das letzte Treffen war. Es zeigt sich also, dass offene Gespräche über das Thema Religion nicht nur für Zündstoff, sondern für viele helle Momente sorgen können, die es ermöglichen, dass jeder sich selbst und seine Religion aus einem neuen Blickwinkel betrachten kann. Es sind bereits weitere Projekttage für den Herbst geplant. 

Am 24.05. und 31.05.2016 besuchten Studierende der Katholischen Theologie der TU Dortmund die Schüler des Projekts „Adam‘s Corner“ (Text: Alina Brinkmann und Jan Nicolas)




zondag, juni 12, 2016

Gezamenlijke studiedag UCSIA-IKKS: een “zin-ergetische” voltreffer!


Op 9 juni organiseerden UCSIA en IKKS een denkwerkdag over zin in de samenleving. Het werd zowel inhoudelijk als qua vormgeving een voltreffer. Velen hadden zich laten aanspreken om deel te nemen. Vertegenwoordigers uit middenveldorganisaties, burgerinitiatieven, onderwijsmiddens en geloofsgemeenschappen hielden verzameling in het gastvrije Hof van Liere aan de Universiteit van Antwerpen.

De dag werd deskundig geleid door Goedroen Juchtmans en René Bouwen en van een verhelderende inleiding voorzien door Stijn Latré. De deelnemers werden meegenomen in het format van “appreciative inquiry” (A.I.). Ze werden uitgenodigd om via sleutelverhalen uit de eigen praktijk door te stoten naar zogenaamde “kernkrachten” als verbinding tussen deze verhalen. Het idee hierachter is dat deze krachten een weerspiegeling zijn van positieve dynamieken, die leven in de “buik” van de samenleving, maar die in overleg verdere uitklaring behoeven. Op basis van deze inzichten werd in een volgende stap gesleuteld aan concrete projecten die aan deze kernkrachten een nieuwe gestalte kunnen geven: een vormingstraject voor zingevingsverantwoordelijken in sociale bewegingen, een samenleef-tuinproject in Antwerpen, een burgerinitiatief in de voormalige steenkoolregio van Limburg om culturele diversiteit te herlezen van uit het thema “zingeving”, concrete impulsen voor de omzetting van de “katholieke dialoogschool” in de praktijk, zingeving bij ouderen in een zorginstelling, enzovoort… 

          Als deelnemer en observator zag ik (door mijn bril, er zijn natuurlijk vele andere zichtwijzen mogelijk) drie kenmerken van A.I. opduiken:
  • het leerproces van de dag was communicatief van aard, het gebeuren van de dag zelf was verbinding-scheppend, mensen voelden zich als participant verantwoordelijk voor het welslagen van de dag;
  • er ontstond een ruimte die “safe for diversity” was en er werd levensbeschouwelijk mét elkaar en niet óver elkaar gepraat – iets wat blijkbaar in onze samenleving vandaag geen vanzelfsprekendheid is. Het komt erop aan de sprong naar de ander te wagen, zo werd gesteld: die sprong was eerder te “doen” dan te “bedenken”;
  • regelmatig vond er een “klik” plaats in de gesprekken, mensen kwamen tot nieuwe inzichten vanuit de gemeenschappelijkheid zelf van de “learning community”. 

    Er bleven naar mijn oordeel ook nog enkele bouwwerven open:
  • de aanwezigheid van jongeren en van mensen van andere origine blijft een punt van aandacht;
  • de duurzaamheid van het A.I.-gebeuren is een heikel punt. Het mag niet blijven bij een “hot shot” zonder concreet gevolg;
  • anderzijds is het zo dat het bestuderen van de kernkrachten en het overleg over de inbedding ervan in de samenleving voldoende aandacht verdienen. De verleiding bestaat om te snel tot concrete projectontwikkeling over te gaan;
  • in de A.I.-weg (die doet denken aan de Cardijn-methode van zien-oordelen-handelen) kan het expliciet uitspreken van de levensbeschouwelijke achtergrond een extra dimensie geven aan het gebeuren. Die kwam nu eerder sporadisch ter sprake;
  • bij vele deelnemers werd het verlangen geuit om in een volgend jaar dit zin-ergetisch verhelderingsproces opnieuw uit te voeren. Men had er blijkbaar zin (“goesting”) in gekregen…
    Foto: Christiane Velghe

vrijdag, juni 10, 2016

On the road (Autumn 2016)...


I will be teaching in the coming winter semester the following courses in Dortmund:

BA-Seminar „Religiöse Bildung und Diversität“ – Dienstag 10-12 Uhr
BA Seminar „Einführung in die Religionspädagogik“ – Dienstag 14-16 Uhr
MA Seminar „Christliche und kirchliche Verantwortung im Bildungsbereich“ – Mittwoch 10-12 Uhr
MA Seminar „Theologisches Projekt“ – Blockseminar
MA Seminar „Vertiefung Disziplin MA-Arbeit“ – Nach Vereinbarung 

You will find me for keynote speeches in: 

Wien (Austria) for the XIIIth EFTRE-conference (1-3 September 2016)
Admont (Austria) for the “Arbeitsgemeinschaft der Fachinspektor/innen für den römisch-katholischen Religionsunterricht an Pflichtschulen in Österreich (5 October 2016) 
Pittsburgh (USA) for the annual conference of the Religious Education Association) (4-6 November 2016)
Driebergen (NL) for the “Identiteitsdag Katholiek Onderwijs” (Verus) (9 November 2016); in het zomernummer van Verus Magazine wordt het thema van deze dag "Kun je hoop leren?" uitgewerkt.
Wien (Austria), for the “Forschungskolloquium Inklusive Schule” (Universität Wien) (10-11 November 2016).

I hope to meet you somewhere sometime!


Picture by Francis Huisman at the conference for "Identiteitsbegeleiders" (Utrecht, 10th of May 2016)

vrijdag, mei 13, 2016

"Als ik weg wil zijn, ga ik naar Vlaanderen" (Paul van Vliet)

Deze week kreeg ik tweemaal de kans om een voordracht te houden voor en van gedachten te wisselen met identiteitsbegeleiders en schoolleiders in Nederland: op dinsdag in Utrecht-Overvecht en op donderdag in Lhee (op een prachtige locatie vlakbij het Nationaal Park Dwingelderveld).
 
In tegenstelling tot het sterk ideologisch gekleurde debat in Vlaanderen, werd ik (opnieuw) verrast door het vrijmoedige discours in Nederland. Dat heeft volgens mij alles te maken met (1) het feit dat "Verus" (de Nederlandse "Guimardstraat") zowel katholieken als protestanten huisvest en er dus intern authentiek moet nagedacht worden over wat het betekent "christen" te zijn op school, en (2) dat men niet bang is om de feitelijk aanwezige levensbeschouwelijke diversiteit (de zgn. "veelkleurige" school) als een waarde te zien en als een uitdaging om een "Nieuw Wij" te stichten.
 
Natuurlijk heeft ook Nederland te worstelen met complexe maatschappelijke en politieke problemen. Het paradijs op aarde is vooralsnog niet gegeven. Maar op de terugweg gisterenavond dacht ik nog wel eens aan Paul van Vliet, die vroeger zong: "Als ik weg wil zijn, ga ik naar Vlaanderen". Ik hoop dat we, in al ons politiek gekibbel hier in Vlaanderen, die aantrekkingskracht niet verliezen...
 
Trage Tocht Nationaal Park Dwingelderveld vanuit Lhee
Dwingelderveld (Foto: Frankwandelt.nl)
 

zondag, mei 08, 2016

De katholieke dialoogschool: werkelijk zo nieuw?



In 1997 hield ik ter gelegenheid van het bezinningscongres van het toenmalige NSKO (Nationaal Secretariaat voor het Katholiek Onderwijs) de keynote toespraak voor leden van de inrichtende machten van katholieke scholen in Vlaanderen.

De volledige tekst met als titel “Scholen in verscheidenheid en onderscheiding. De dubbele taak van een open en herkenbare katholiek-christelijke school” kan je nalezen in Kiemkracht. Verslagboek van het bezinningscongres van het Katholiek Onderwijs in Vlaanderen 1997, Tielt, Lannoo, 1998, pp. 199-212.

Als werkhypothese stelde ik toen voor “dat de katholieke school een dubbe­le taak heeft met betrekking tot haar levensbeschou­welij­ke identi­teit. Zij moet ener­zijds ver­schei­denheid verwel­ko­men in haar eigen rangen en ander­zijds zich in en doorheen dit proces de vraag stellen naar de vita­liteit en de onder­scheidingskracht van het eigen verhaal. De katholieke school is zich vandaag, meer dan ooit, bewust van het feit dat ze in een voortdurend herbronningsproces be­trok­ken is: zij wordt opge­vor­derd om tegelijk open en herken­baar te zijn, om door­heen de ontmoeting met de ander transpa­rant te worden voor zichzelf. Katholiek-chris­telijke identiteit is dus verbonden én met het open karak­ter én met het herkenbare karakter van de katholieke school.”

1997 is bijna 20 jaar geleden…